سیاسه‌تمه‌داره‌ك رێكخراوه‌كا ئاشتى وپێكڤه‌ژیانێ دروست دكه‌ت ل دهۆك

مصطفى سكیرى – دهوك                             

ب درێژایى یا دیرۆكى ، مروڤان لسه‌ر هشك باوه‌رى و قه‌بول نه‌كرنا هه‌ڤدوو ، جڤاكێن خوه‌ توشى كاره‌سات و شه‌ر و مالوێرانى كرینه‌. جار بناڤێ ته‌عه‌سوبا ئایینى و مه‌زهه‌بى و جار لژێر درویشمێن سیاسى و ره‌گه‌ز په‌ره‌ستى و ده‌سه‌لات خوازیێ ، مروڤان مروڤ كرینه‌ به‌نده‌ و كویله‌ ، و جار ژى ب هزرێن به‌رته‌نگێن جڤاكى , ئاسته‌نگ د پێشڤه‌ چوونا جڤاكێ خوه‌ دا دروست كرینه‌ و د كه‌ڤل و ژانكێ ژه‌نگیێ ناوچه‌گه‌راتى و عه‌شایه‌رى و ره‌گه‌زى دا ، لدور بازنه‌یه‌كێ ڤالا بێ ئه‌نجام زڤرینه‌ .

نه‌خا سمه‌ ده‌ڤه‌را مه‌ وه‌ك میزوپوتامیا و وه‌لاتێ مه‌ وه‌ك كوردستان ، پتر ژ هه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كا دیترا جیهانێ ئازار و مه‌ینه‌تى ژ ده‌ستێ هشك باوه‌رى و هه‌ڤدوو قه‌بول نه‌كرن و توند و تیژیێ دیتیه‌ ، وه‌لاتێ مه‌ توشى شه‌رێن هه‌ڤدو قركرنێن ئایینى و مه‌زهه‌بى و سیاسى و جڤاكى بووینه‌ , مه‌ فه‌رمان ژ هه‌ڤ دوو راكرینه‌ ، و ئه‌نفال و جینوساید دژى گه‌لێ مه‌ هاتینه‌ ئه‌نجام دان . بیى َهندێ ره‌وشتێ مروڤایه‌تیى لبه‌ر چاڤ بهێته‌ وه‌رگرتن .

نیلسون ماندیلا ئازادى خوازێ مه‌زنێ جیهانێ دبێژیت ( كاره‌ساتێن دیرۆكا خوه‌ ژبیر نه‌كه‌ن , لێ لێبورین و ته‌ساموحێ ژى ژبیر نه‌كه‌ن ، بو هندێ بشێن پێكڤه‌ بژین و ئه‌و كاره‌سات دوباره‌ نه‌بنه‌ڤه‌).

جیهانا كو ئه‌ڤرو ب ناڤێ جیهانا پێشكه‌فتى ناڤداره‌ و وه‌ك ناڤه‌ندا ئازادى و لێبورینێ دهێتـه‌ ناسكرن به‌رى چه‌ند سه‌د سالان ئه‌ڤ پروسه‌یا بنه‌جه كرنا بنه‌مایێن لێبورین و پێكڤه‌ژیانا ئاشتیانه‌ ، دناڤ جڤاكێن خوه‌ دا ب سه‌ركه‌فتیانه‌ بوراندن ، له‌وما شیان لسه‌ر هه‌مى ئاسته‌نگێن ژیارا خوه‌ سه‌ركه‌ڤن و جڤاكێن مودیرن و پێشكه‌فتى ئاڤا بكه‌ن .

پێكڤه‌ ژیانا ئاشتیانه‌ بیێ چه‌ند بنه‌مایه‌كێن سه‌ره‌كى دناڤ هیچ جڤاكه‌كێ دا بده‌ست ناهێت كو كورتییا وان شه‌نگسته‌یان لگور بوچونێن مه‌ ئه‌ڤێن لخوارینه‌ :

1-باوه‌ریێ ب موزائیك بوون و هه‌مه‌ره‌نگى یا ئایینى و سیاسى و جڤاكى و نه‌ته‌وه‌یى یا مروڤان بینین . هه‌مى مروڤ مینا هه‌ڤ نینن و هه‌ر ئێكێ تایبه‌تمه‌ندییا خوه‌ هه‌یه‌ ، ئه‌ڤه‌ ژى سونه‌تا ژیانیه‌ , سه‌ح كه‌ینه‌ جیهانا ئه‌م تێدا دژین هه‌مى تشته‌ك بهه‌ڤرا دژیت (ره‌ش و سپى – روژ و شه‌ڤ –جوان و كرێت – ئه‌رد و ئه‌سمان ….هتد) كو هه‌بوونا ڤانا بهه‌ڤرا ، ژیانێ مسوگه‌ر دكه‌ن و ئه‌گه‌ر ئیك ژوانا كێم ببیت چ رامان د ژیارامه‌دا نامینیت .

2-قه‌بول كرنا لایه‌نى به‌رانبه‌ر وه‌كو ئه‌و هه‌یى , نه‌ك وه‌ك ته‌ دڤیت . دڤیت تو من قه‌بیل بكه‌یى و ره‌فتارى دگه‌ل من بكه‌یى وه‌ك ئه‌ز هه‌مه‌ ، نه‌ك هه‌ول بده‌یى من وه‌كو خوه‌ لێ بكه‌یى ، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ز ژى وه‌كو ته‌ بم و مینا ته‌ هزر بكه‌م چ رامان د هه‌بوونا من دا نینه‌. هه‌ر وه‌ك ڤولتیر دبێژیت ( ئه‌ز نه‌ دگه‌ل بوچوونا ته‌دامه‌ ، لێ ئاماده‌مه‌ بمرم دا تو ب ئازادانه‌ ده‌ربرینێ ژ بوچونا خوه‌ بكه‌یى )

به‌لێ، هه‌ڤدوو قه‌بول كرن ژ سروشتى مروڤانه‌ و هندى مروڤ پتر هه‌ڤ دوو قه‌بیل بكه‌ت پتر نێزیكى مروڤانى یا خوه‌ دبیت و به‌روڤاژى وێ ، ژێ دویر دكه‌ڤیت .

3- راستى و حه‌قیقه‌ت یا بژاله‌یه‌ و ب كاملى لجه‌م هیچ كه‌س و لایه‌نه‌كى نینه‌ . خودایه‌كێ ئێكانه‌ هه‌یه‌ لێ ب زور رێك و ئاوایان مروڤ هه‌ولا نیزیك بوونێ ژ بوخودێ دده‌ت . مروڤ خودان فه‌رهه‌نگ و كه‌لتورێن ژێك جیاوازه‌ و ، لگور فه‌رهه‌نگ و په‌روه‌رده‌یا خوه‌ ، رویدان و دیارده‌یێن جیهانێ شروڤه‌ دكه‌ت ، له‌وما دبیت تێگه‌هشتنا من بۆ دیارده‌یه‌كێ یا جیاواز بیت ژ تێگه‌هشتنا ته‌ ، لێ فه‌هما من و ته‌ هه‌ڤپشكن د خاله‌كێ دا كو ئه‌و ژى ، هه‌ر دوو تێگه‌هشتنێن مروڤانه‌نه‌ ، و به‌رهه‌مێ مه‌ژیێ مروڤینه‌.

4-به‌رى مروڤ هه‌ولا به‌لاڤ كرنا بنه‌مایێن لێبورین و پێكڤه‌ ژیانێ بده‌ت ، دڤێت ژ خوه‌ ده‌ست پێ كه‌ت و نه‌فسا خوه‌ ژ كه‌رب و كینا به‌رامبه‌ر رزگار بكه‌ت و باوه‌ره‌كا ته‌مام ب لێبورین و پێكڤه‌ ژیانا ئاشتیانه‌ یا هه‌مى ئایین و ئالیێن سیاسى و نه‌ته‌وه‌یى و جڤاكى بینیت . ئاشتى دناڤ هیچ گه‌له‌كێ دا سه‌قامگیر نابیت ، حه‌تا ناخێ تاكێن وى جڤاكى ژ كه‌ربێ به‌رامبه‌ر لایه‌نى دیتر ڤالا نه‌بیت و ، به‌رهه‌ڤى قه‌بول كرنا لیبورنى بیت , ئانكو ئاشتى و ئارامى ، ئه‌ركێ گشت تاكێن جڤاكى یه‌ به‌رى ئه‌ركێ سازى و ناڤه‌ندێن حكومى و نیڤ ده‌وله‌تى بیت . بتایبه‌ت نڤشێن نوى ، دڤێت لسه‌ر ڤان تێزان بهێنه‌ په‌روه‌رده‌ كرن . و دكارێن بۆ ڤێ ئارماجێ ژى مفایى ژ بنه‌مایه‌كا زێرین كو لجه‌م هه‌مى ئایین و فه‌رهه‌نگێن گه‌لێن جیهانى هه‌یه‌ وه‌ربرگرین ئه‌وا دبێژیت (( وى ره‌فتارى دگه‌ل غه‌یرى خوه‌ بكه‌ كو تو دخازى ئه‌و ره‌فتار دگه‌ل ته‌ دا بهیته‌ كرن)

5-هه‌مى هزر و ئالییه‌ت و تشته‌كێ ڤێ جیهانێ د خزمه‌تا مروڤان دایه‌ , ئانكو مروڤ سه‌نته‌رێ ژیانى َو ڤێ جیهانیه‌ و پیروز تر ژ مروڤى هیچ تشته‌ك نینه‌ ، له‌وما كه‌رامه‌ت و شه‌ره‌ف و ژیانا مروڤان پیروزتره‌ ژ هه‌ر تشته‌كى َدیتر .

ئه‌م دێ هه‌ول ده‌ین ڤان هزر و بنه‌مایان دناڤ تاك ب تاكێن جڤاكێ خوه‌ دا به‌لاڤ بكه‌ین . ب رێكا سیمینار و وورك شوپ و وه‌رزێن په‌روه‌رده‌یى و ره‌وشه‌نبیرى و ، گوتار و به‌لاڤوك و وه‌رگیرانا سه‌ربورێن گه‌لێن جیهانێ ، په‌یاما خوه‌ بگه‌هینینه‌ هه‌ر گوند و شار و ده‌ڤه‌ره‌كا وه‌لاتێ خوه‌ دا ، مه‌ بریار دایه‌ سالانه‌ دیارییه‌كێ ته‌رخان بكه‌ین بو وى كه‌سى یان لایه‌نى ، ئه‌وێ پترین خزمه‌ت بۆ ڤان هزر و بنه‌مایان ، چ ب كریار یان گوتار و داهینانێ بكه‌ت و ب ئانه‌هى یا خودێ و هه‌ڤكارى یا وه‌ دێ ل سالروژا دامه‌زراندنا رێكخراوا مه‌ دا ڤێ دیارى به‌لاڤ كه‌ین .
باره‌كێ گران و رێكه‌كا دویر مه‌ لپێشیا خوه‌ دانایه‌ . لێ مه‌ باوه‌رى هه‌یه‌ ئه‌ڤروكه‌ زه‌مینه‌یا به‌لاڤ بوونا ڤان هزران دناڤ جڤاكى َمه‌ دا زورا خورته‌ و ، هه‌ر پێنگاڤه‌ك به‌ره‌ڤ ڤان ئارمانجان ، دێ گه‌لێ مه‌ هوشیارتر و به‌ره‌ڤ رزگارى یا ئێك جاری یا نه‌ته‌وه‌یى و ئاڤا كرنا جڤاكه‌كێ سڤیل نێزیكتر كه‌ت .
له‌وما داخازێ ژ جه‌نابێ وه‌ هه‌میان دكه‌ین ب هزر و پیشنیار و ره‌خنه‌یێن خوه‌ هاریكار بن دگه‌ل مه‌دا و پشكه‌ك ژ ڤى ئه‌ركى َمه‌زن دگه‌ل مه‌ دا هه‌لبگرن .

________________________________

*ئه‌ڤه‌ به‌شه‌ك ژ په‌یڤا مسته‌فا سكیرى به‌رپرسى رێكخراوا دوست بۆ پێكڤه‌ ژیانێ – دهۆك بوو لرۆژا ڤه‌كرنا وى 22-11-2012